ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑ & ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ
ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ – ΗΡΩΙΔΕΣ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΤΟΥ 2026
Όταν το Σκοτάδι θέλει να νικήσει το Φως, άλλα η δύναμη του Φωτός έχει το χάρισμα και τη δύναμη να θεραπεύει τον ήλιο, να θεραπεύει το σκοτάδι, να θεραπεύει το Θάνατο.
«Γ-Υ-Ν-Α-Ι-Κ-Ε-Σ»
«Από το Παρελθόν…στο Παρόν…και στο Μέλλον»
μια λέξη, ενας τιτλος, ένας ρόλος, μια οντότητα, ένας συβολισμός που στη σύγχρονη εποχή καλείται να ανταπεξέλθει στην παλαίστρα της Ζωής και να υποδυθεί ποικίλους ρόλους.
Σε ό,τι αφορά την γυναίκα στην Αρχαία Ελλάδα και όχι μόνο στην Αθηναϊκή Δημοκρατία, η πρώτη κύρια δυσκολία που αντιμετώπιζε ένα νεογέννητο κορίτσι ήταν να του επιτραπεί να ζήσει. Η γυναίκα δια βίου δεν είχε καμία εξουσία, ούτε καν στην ίδια της την ύπαρξη. Ο γάμος της δεν απαιτούσε τη συγκατάθεσή της και τα μόνα της αποκτήματα ήταν τα ενδύματα και τα κοσμήματά της. Πρακτικά περνούσε από την προστασία του ενός κυρίου, του πατέρα, στον άλλο, το σύζυγο και αν ο πατέρας της πέθαινε χωρίς αρσενικό απόγονο, τότε ως επίκληρος έπρεπε να χωρίσει και να παντρευτεί τον αδελφό του πατέρα της, προκειμένου να εξασφαλιστεί η αρρενογραμμική διαδοχή. Τα στρατηγικά μέτρα της αρχαίας ελληνικής κοινωνίας για να αποφευχθεί ο ηθικός κίνδυνος που συνεπαγόταν η γυναικεία φύση, περιελάμβαναν μικρή έως ανύπαρκτη εκπαίδευσή και τον πρόωρο εγκλεισμό της στην απομόνωση της οικίας μέσω του γάμου. Ο έσχατος έλεγχος ήταν η αδυναμία της να ορίσει τον εαυτό της ακόμα και στην ερωτική συνεύρεση, στην οποία ο άνδρας είχε τον απόλυτο και αποκλειστικό έλεγχο. Η γυναίκα κατά την κλασική αρχαιότητα θεωρείτο βιολογικά και ψυχολογικά πλάσμα που δεν είχε την ικανότητα να ελέγξει τον εαυτό της και να αντισταθεί σε εξωτερικά ερεθίσματα, ανάμεσα στα οποία περιλαμβάνονται και τα συναισθήματα. Έπρεπε να είναι σεμνή, όμορφη και υγιής, προκειμένου να συμβιβάζεται με τα πρότυπα μιας ανδροκρατικής κοινωνίας. Ακόμα και στην τέχνη είναι δυνατόν να παρατηρήσει κανείς ότι από την αρχαϊκή περίοδο ως και το τέλος περίπου της κλασικής περιόδου όπου το θηλυκό κορμί απελευθερώνεται, η γυναίκα, ιδιαίτερα στη γλυπτική παρουσιάζεται ευπρεπώς ενδεδυμένη, ενώ αποφεύγεται η έμφαση στα χαρακτηριστικά του φύλου. Εφόσον ο άνδρας πρέπει να είναι κύριος του εαυτού του, ώστε να χαρακτηριστεί πολίτης, έτσι και ο πολίτης είναι κύριος μιας ομάδας ατόμων που υποτάσσονται στην εξουσία του. Στην ουσία, λοιπόν, η «ΥΠΟΤΑΓΗ» των γυναικών ήταν αναπόσπαστο κομμάτι του δημοκρατικού συστήματος.
Οι εξαιρέσεις έρχονται από τη Σπάρτη, πιθανώς τη Χίο και τη Λοκρίδα, όπου η εκπαίδευση των γυναικών και τα ιδιαίτερα ήθη επέβαλλαν μια διαφορετική πρακτική. Οι γυναίκες της Σπάρτης επιτρεπόταν ακόμα και να να ασκούνται γυμνές και συμμετείχαν σε αγώνες προς τιμήν της Ήρας, φορώντας τον κοντό χιτώνα τους. Εκτός αυτού μορφώνονταν και γνωρίζουμε πως υπήρχαν γυναίκες που ασχολούνταν με την ποίηση. Ειδικά σε ό,τι αφορά στη Σπάρτη οι γυναίκες «ξέφυγαν πραγματικά από την πατρική ή συζυγική κηδεμονία», (παίζοντας μάλιστα ενεργητικό ρόλο στην κοινωνική και πολιτική σκηνή). Κατά τα άλλα, ο μόνος δρόμος για την απελευθέρωση από την ανδρική κηδεμονία ήταν ο μοναχικός δρόμος της εταίρας, της μόνης ελεύθερης γυναίκας του κλασικού κόσμου που μπορούσε να συμμετέχει σε συμπόσια, να διαχειρίζεται τα οικονομικά της και να μιλά με τους άνδρες ως ίση προς ίσο. Το στερεότυπο της εταίρας είναι ένα από τα σύμβολα του μετασχηματισμού που ούτως ή άλλως επήλθε μετά το τέλος των πολέμων προς το τέλος του 5ου μ.Χ. αι. και της συρρίκνωσης του ανδρικού πληθυσμού εξαιτίας των μαχών και του λοιμού. Η γυναίκα σε αυτή την περίοδο κυκλοφορούσε πιο ελεύθερα και ως πλειοψηφία στην πόλη των Αθηνών είχε και δυνατότερη πολιτική φωνή. Οι κοινωνικές αλλαγές ως αποτέλεσμα των πολέμων σε αυτή την περίοδο, η εισροή ξένων στην πόλη των Αθηνών και η μεταφορά του πλούτου στα χέρια κατώτερων οίκων είχε ως αποτέλεσμα τη σταδιακή απελευθέρωση των γυναικών και την εξάπλωση αυτής της απελευθέρωσης πέρα από τα όρια των Αθηνών στον υπόλοιπο αρχαίο ελληνικό κόσμο.
«WOMEN – WORK & HEALTH & SAFETY ΙΝ ΤΗΕ MODERN WORLD»
«Our first job in life as women is to get to know ourselves»
I think a lot of times we don’t do that. We spend our time pleasing, satisfying, looking out into the world to define who we are; listening to the messages, the images, the limited definitions that people have of who we are.’ Some women choose to follow men and some women choose to follow their dreams. If you’re wondering which way to go, follow your own Light and it will guide you!
«Be a light unto yourself and you will be wise; Embrace your uniqueness»
Η Διεθνής Επιτροπή Υγείας και Ασφάλειας, o παλαιότερος επιστημονικός σύλλογος στον τομέα της Υγείας και Ασφάλειας, ιδρύθηκε το 1906, με περίπου 2000 μέλη από περισσότερες από 100 χώρες παγκοσμίως. Ο ICOH είναι μια ΜΚΟ αναγνωρισμένη από τα Ηνωμένα Έθνη και έχει στενή εργασιακή σχέση με τη Διεθνή Οργάνωση Εργασίας και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας.
«The ICOH Network on Women, Work and Health» συμβολίζει «το όραμα» να καταστεί ορατή η Υγεία και Ασφάλεια των γυναικών που σχετίζεται με την Εργασία, καθώς, εάν η έρευνα και η χάραξη πολιτικής παραλείψουν τον παράγοντα του φύλου από την έρευνα και την εμπειρική ανάλυση σχετικά με τις συνθήκες εργασίας και την υγεία, αυτό θα δημιουργήσει, θα διατηρήσει και θα αναδημιουργήσει την καταπίεση και τον υποβιβασμό των γυναικών σε εργασία χαμηλής ειδίκευσης και σε άνισα δικαιώματα στην υγεία και ασφάλεια στην εργασία.
Η ενθάρυνση ανάπτυξης μιας προσέγγισης στην έρευνα για την υγεία και την ασφάλεια που να λαμβάνει υπόψη τη διάσταση του φύλου – μια προσέγγιση που λαμβάνει υπόψη τόσο την ανάγκη για ισότητα όσο και την ανάγκη προστασίας των εργαζομένων, όταν είναι ευάλωτοι, είναι περισσότερο επίκαιρο θέμα στη σύγχρονη εποχή μας από κάθε άλλη εποχή. Υπάρχουν, ειδικότερα, τρεις λόγοι για τους οποίους είναι απαραίτητη μια προσέγγιση με βάση το φύλο στην έρευνα και διαχείριση κινδύνων για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία, δηλαδή:
-Ο διαχωρισμός των φύλων σε όλα τα επίπεδα της αγοράς εργασίας
-Έλλειψη συγκεκριμένης γνώσης σχετικά με τις επιπτώσεις των εργασιακών κινδύνων στην υγεία των γυναικών, συμπεριλαμβανομένων των αναπαραγωγικών κινδύνων και των επιπτώσεων στις εγκύους.
-Το «διπλό βάρος» που φέρουν οι γυναίκες από την εργασιακή απασχόληση και τις οικογενειακές/οικιακές ευθύνες.
ΟΙ Διεθνείς «ΔΕΚΑ ΑΡΧΕΣ» στο Περιβάλλον Εργασίας
Ανθρώπινα δικαιώματα Γυναικών, Συνθήκες Εργασίας του Περιβαλλοντος, Αναγνώριση και Αντιμετώπιση Κινδύνων στο χώρο εργασίας, Εφαρμογή της Ιατρικής της Εργασίας στους χώρους Εργασίας, Ιατρική Παρακολούθηση πιθανής επίπτωσης εργασιακών συνθηκών στην υγεία και ασφάλεια των εργαζομένων, Καταλληλότητα Εργαζομένων προς Εργασία (Ατομικά Δελτία Υγείας Εργαζομένων & Βεβαιώσεις Καταλληλότητας προς Εργασία), Καταπολέμηση διαφθοράς, SDGs, Παγκόσμια Στρατηγική για Βιώσιμη ανάπτυξη με εξειδικευμένη εμπειρία και αξιοπιστία, Κουλτούρα Πρόληψης και προώθηση υψηλών προτύπων υγείας και ασφάλειας στην Εργασία και σε Διεθνές επίπεδο.
Στο παρελθόν, οι εδραιωμένοι, απαρχαιωμένοι κανόνες στον χώρο εργασίας, που επικεντρώνονται στον άνδρα, έχουν ιστορικά φιμώσει και περιθωριοποιήσει τα ζητήματα υγείας και ασφάλειας των γυναικών. Υπήρχε έλλειψη γνώσης σχετικά με τις διαδικασίες διαχωρισμού και ενσωμάτωσης στην εργασιακή ζωή και τον αντίκτυπο στην υγεία των γυναικών και των ανδρών στην εργασία. Ένας αυξανόμενος αριθμός γυναικών εισέρχεται πλέον σε αμειβόμενη εργασία σε όλες τις χώρες του κόσμου. Ωστόσο, οι γυναίκες, συχνά, εργάζονται σε άλλους τομείς της βιομηχανίας και σε επαγγέλματα από τους άνδρες. Οι γυναίκες βρίσκονται επίσης συχνότερα σε θέσεις εργασίας με μικρότερο περιθώριο λήψης αποφάσεων και έλεγχο επί των θέσεων εργασίας τους – μεταξύ 50 και 60 τοις εκατό του γυναικείου εργατικού δυναμικού μπορεί να βρεθεί σε θέσεις εργασίας που μπορούν να ταξινομηθούν ως βοηθοί, γραμματείς, υπάλληλοι γραφείου κ.λπ., θέσεις εργασίας σε χαμηλότερες θέσεις και πιο συνηθισμένες εργασίες, άλλα εξίσου σημαντικές και πολύτιμες στην προσφορά στον εργασιακό βίο.
Μεγάλες ομάδες ασθενειών, όπου οι γυναίκες έχουν υψηλή νοσηρότητα, δεν περιλαμβάνονται στους καταλόγους των ασθενειών που σχετίζονται με την εργασία, καθώς οι τελευταίες βασίζονται κυρίως σε μονοπεριστασιακές σχέσεις με την εργασία, όπως η αμιάντωση, η απώλεια ακοής κ.λπ. Η έκθεση σε ποικίλους παράγοντες (φυσικούς, χημικούς, βιολογικούς, εργονομικούς, ψυχοκοινωνικούς) προκαλούν συχνα τις Γυναίκες να ανταπεξέλθουν σε αυτούς χωρίς να έχουν τον απαραίτητο εξοπλισμο προστασίας (Μέσα Ατομικής Προστασίας, ΜΑΠ) σχεδιασμένο για το γυναικείο σωματότυπο, είτε την απαραίτητη ενημέρωση και εκπαίδευση. Οι γυναίκες συχνά έχουν ένα μείγμα ασθενειών και λεγόμενων ασαφών συμπτωμάτων, όπως κόπωση, μειωμένη ζωτικότητα, αίσθημα ανεπάρκειας, αίσθημα πόνου και δυσφορίας. Επομένως, οι γυναίκες συχνότερα από τους άνδρες βιώνουν την εμπειρία ότι τα συμπτώματά τους στην εργασία δεν διαγιγνώσκονται ή, εάν ναι, η διάγνωση σχετίζεται με ψυχολογικά αίτια. Η συνέπεια είναι ότι τα προβλήματα υγείας των γυναικών στην εργασία δεν είναι τόσο ορατά όσο των ανδρών, με αποτέλεσμα τα προβλήματα να παραμελούνται τόσο στην έρευνα όσο και στην πράξη. Έρευνες δείχνουν ότι υπάρχει διαφορά μεταξύ των τρόπων συμπεριφοράς των γυναικών και των ανδρών στην επαγγελματική ζωή και η αναγνώριση των προβλημάτων επαγγελματικής υγείας των γυναικών συχνά παρεμβαίνουν στον τυπικό ορισμό και τη νομοθεσία που λαμβάνουν υπόψη τη διάσταση του φύλου. Αυτό σημαίνει ότι το φύλο αποτελεί επίσης σημαντικό ζήτημα στις στρατηγικές πρόληψης και στην κατάρτιση και την εκπαίδευση, όπου επί του παρόντος ο ανδρικός κανόνας φαίνεται να είναι σε αφθονία. Τα διαθέσιμα στοιχεία χρήσης χρόνου δείχνουν ότι ο χρόνος που αφιερώνεται σε «απλήρωτη εργασία», κατανέμεται πολύ άνισα και ότι οι γυναίκες αφιερώνουν πολύ περισσότερο χρόνο από τους άνδρες στην εκτέλεση απλήρωτων «οικιακών καθηκόντων», με «διπλές βάρδιες» με την ευρεία έννοια. Σε ορισμένες χώρες υπάρχει σαφής συσχέτιση μεταξύ της έκτασης της μερικής απασχόλησης των γυναικών και της έλλειψης παροχών φροντίδας παιδιών. Η αναδιάρθρωση της εργασίας, ο προγραμματισμός ακριβώς στον χρόνο και η μείωση του προσωπικού πολλές φορές παρεμβαίνουν στην οικογενειακή ζωή. Η αλληλεπίδραση μεταξύ αμειβόμενης και απλήρωτης εργασίας φαίνεται να είναι πολύ σημαντική για την υγεία και ασφάλεια τόσο των γυναικών όσο και των ανδρών. Ο υψηλός φόρτος εργασίας, τα εξοντωτικά ωράρεια εργασίας και στους δύο τομείς και η έλλειψη υποστήριξης φαίνεται να έχουν μεγάλο αντίκτυπο σε ένα αρνητικό αποτέλεσμα για την υγεία και ασφάλεια των γυναικών, άλλα πολύ περισσότερο και στην δυσκολία φυσικής παρουσίας της μητέρας στην οικογένεια, για σωστή ανατροφή και μετάδοση ορθής παιδέιας και αγωγής στις επόμενες γεναιές, σύμφωνα με τα Αρχαία Ελληνικά Ιδεώδη.
Πρέπει να γνωρίζουμε πολύ περισσότερα για την αλληλεπίδραση μεταξύ της αγοράς εργασίας, του κράτους πρόνοιας (εργασιακές/κοινωνικές πολιτικές) και της οικογένειας/νοικοκυριού. Συγκεκριμένα, πρέπει να γνωρίζουμε περισσότερα για τον αντίκτυπο στην απλήρωτη εργασία, όταν τα όρια της αμειβόμενης εργασίας γίνονται ευρύτερα, πιο χαλαρά ή αόρατα και να συγκεντρώνονται στρατηγικές πρόληψης για την επαγγελματική ασφάλεια και υγεία, τις συνθήκες εργασίας και τις ίσες ευκαιρίες.
Οι τρεις αλληλένδετοι τομείς: ηγεσία στον οργανισμό, δημόσια πολιτική και συλλογική υπεράσπιση των εργαζομένων.
Σε οργανωτικό επίπεδο, η διευθυντική ηγεσία παίζει καθοριστικό ρόλο στην επιρροή των εργασιακών πολιτισμών που είτε περιθωριοποιούν είτε επιβεβαιώνουν τις ενσωματωμένες εμπειρίες των γυναικών. Οι οργανισμοί καλούνται να θεσπίσουν ολοκληρωμένα πλαίσια αναπαραγωγικής υγείας που αναγνωρίζουν την έμμηνο ρύση, τη μητρότητα και την εμμηνόπαυση ως βασικά συστατικά της ευημερίας στον χώρο εργασίας. Τέτοια πλαίσια θα πρέπει να περιλαμβάνουν πολιτικές για την άδεια περιόδου, ευέλικτες ρυθμίσεις μετά την άδεια μητρότητας και προσαρμογές στην εμμηνόπαυση, συμπεριλαμβανομένων περιβαλλόντων ελεγχόμενης θερμοκρασίας ή συμβουλευτικών υπηρεσιών υγείας. Οι άνδρες διευθυντές με τη σειρά τους να στοχεύουν στην εξάλειψη των ασυνείδητων προκαταλήψεων και στην ενίσχυση του σεβαστικού διαλόγου. Οι αναπαραγωγικές ανάγκες πρέπει να λαμβάνουν θεσμική υποστήριξη, ώστε να παρατηρούνται βελτιώσεις στην ευημερία των εργαζομένων, τη διατήρηση και την αξιοπιστία του οργανισμού. Οι παγκόσμιοι οργανισμοί πρέπει να ευθυγραμμίζουν τις αναπαραγωγικές πολιτικές τόσο με τα νομικά πρότυπα όσο και με τα πολιτιστικά πρότυπα.
Η αυστηρή τήρηση κανόνων υγείας και ασφάλειας και προστασίας των Γυναικών έγκειται επίσης και στο γεγονος ότι την τελευταία δεκαετία, μελέτες της EWG και άλλων ερευνητών έχουν δείξει ότι τα τοξικά χημικά μπορούν να περάσουν από την έγκυο μητέρα στο έμβρυο μέσα από τον ομφάλιο λώρο, επηρεάζοντας έτσι την μελλοντική υγεία και ανάπτυξη του παιδιού και η έκθεση σε κάποια χημικά μπορούν να αλλάξουν τη λειτουργία των γονιδίων με τέτοιους τρόπους που μπορούν να περάσουν όχι μόνο στο παιδί που θα γεννηθεί, αλλά επίσης και στα εγγόνια και ίσως τα δισέγγονα. Η επίδραση των τοξικών χημικών σε γενιές που δεν είχαν άμεση έκθεση σε αυτά ονομάζεται «transgenerational effect». Η ευαισθητοποίηση και υποστήριξη των γυναικών για την ένταξη της αναπαραγωγικής υγείας των γυναικών στις πολιτικές και τις πρακτικές στον χώρο εργασίας καθώς οι προκλήσεις που βιώνουν οι γυναίκες που διαχειρίζονται ζητήματα αναπαραγωγικής υγείας, όπως η έμμηνος ρύση, η μητρότητα και η εμμηνόπαυση, σε επαγγελματικό περιβάλλον είναι μεγάλες.
Η προστασία της Ψυχικής Υγείας των Γυναικών από κάθε μορφής ψυχοκοινωνικού κινδύνου στον εργασιακό χώρο και μη, οι οποίοι ψυχοκινωνικοί κίνδυνοι πολλές φορές παραμένουν αόρατοι και αποσιωπούνται, αποτελεί τον ακρογονιαίο λίθο της κουλτούρας και του πολιτισμού υγείας και ασφάλειας ενός κράτους για την αποφυγή κάθε μορφής κακοποίησης και τη διασφάλιση της προστασίας της υγείας τους, χωρίς διακρίσεις. Η ενημέρωση και εκπαίδευση αφορά όλους τους αρμόδιους φορείς με τη συγκέντρωση πολύτιμων πληροφοριών σχετικά με τα εμπόδια που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες, την υποστήριξη που λαμβάνουν και τις κοινωνικές προσδοκίες που διαμορφώνουν τις εμπειρίες τους στον χώρο εργασίας, καθώς συμβάλλουν σε μια ευρύτερη κατανόηση της αλληλοσύνδεσης μεταξύ της αναπαραγωγικής υγείας των γυναικών και της επαγγελματικής ζωής. Για την περαιτέρω προώθηση της συμπερίληψης στον χώρο εργασίας, είναι ζωτικής σημασίας να αξιοποιηθούν οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης για συνεχή εκπαίδευση, αυξημένη ευαισθητοποίηση και εφαρμόσιμα μέτρα ως προς την υπεράσπιση σχετικά με την αναπαραγωγική υγεία. Μια εναλλακτική επιτυχημένη τακτική συνίσταται στην αξιοποίηση της αξιολόγησης των hashtag ανά γεωγραφική περιοχή, όπως φαίνεται από την ανάλυση hashtag όπως το #MenstrualLeaveIndia ή το #MaternityLeaveUS, #MeToo, #Soul Harass, #BlackLivesMatter, για να βοηθήσει στη διεξαγωγή πιο στοχευμένης και ακριβούς γεωγραφικής ενημερωτικής καμπάνιας. Συλλογικά, αυτές οι μεθοδολογίες μπορούν να βελτιώσουν την κατανόηση και να ενισχύσουν την συμπερίληψη και την ακρίβεια της έρευνας για την αναπαραγωγική υγεία σε περιβάλλοντα εργασίας. Οι οργανισμοί και οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής θα πρέπει να λάβουν υπόψη αυτές τις γνώσεις για να υποστηρίξουν την εφαρμογή βελτιωμένων πολιτικών στον χώρο εργασίας, νομικών εγγυήσεων και πολιτισμικών μετασχηματισμών που αντιμετωπίζουν τις προκλήσεις που σχετίζονται με την αναπαραγωγική υγεία και να αναπτύξουν πιο συμπεριληπτικές πολιτικές που να ανταποκρίνονται στις ανάγκες υγείας και ασφάλειας των γυναικών και να προάγουν ένα υποστηρικτικό εργασιακό περιβάλλον με ενσυναίσθηση για την ιδιαιτερότητα του Γυναικείου Φύλου.
A busy, vibrant, goal-oriented woman is so much more attractive than a woman who waits around for a man to validate her existence. Stay single until someone complements your life in a way that makes it better not to be single. If not, it’s not worth it. It takes a strong woman to remain single in a world that is accustomed to settling with anything just to say they have something.
«Η αιωνιότητα είναι ποιότητα, δεν είναι ποσότητα, πάντα με Αγάπη, Ενσυναίσθηση, Υγεία και Ασφάλεια, αυτό είναι το μεγάλο πολύ απλό μυστικό. Γιαυτό Αγάπα τον Άνθρωπο γιατί είσαι ΕΣΥ»!
Αφιερωμένο σε όλες τις Γυναικες του Κόσμου…Εργαζόμενες & Mη!
Dr. Eleni Zorba, MD, PhD, Occupational Physician, Secretary of the ICOH (international commission in Occupational Health for Greece), Expertise Advisor Consultant of Industries & Businesses in Occupational Health & Safety Issues, Prevention of Occupational Accidents & Diseases
About The Author
