Νερό ως κληρονομιά: από τη διαχείριση κρίσης στη διαχείριση γενιάς |

Υπάρχουν αγαθά που τα θυμόμαστε μόνο όταν λείψουν. Το νερό είναι ένα από αυτά. Ρέει σιωπηλά πίσω από τους τοίχους των σπιτιών, κάτω από τους δρόμους, μέσα από αντλιοστάσια και ταμιευτήρες που οι περισσότεροι δεν θα δούμε ποτέ. Κι όμως, πάνω σε αυτή τη «αόρατη» υποδομή στηρίζεται η δημόσια υγεία, η οικονομία, ο τουρισμός, η γεωργία, η κοινωνική συνοχή.

Τα τελευταία χρόνια, η λειψυδρία παύει να είναι μια περιοδική ανωμαλία και γίνεται δομική απειλή. Όταν η μητροπολιτική περιοχή της Αττικής καταναλώνει περίπου 400 εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού τον χρόνο, τότε κάθε μεταβολή στα αποθέματα μετριέται σε «ημέρες ζωής» για μια πόλη εκατομμυρίων. Για να το κάνουμε απτό, μια αύξηση αποθεμάτων κατά 14 εκατομμύρια κυβικά μέτρα αντιστοιχεί περίπου σε δύο εβδομάδες υδροδοτικής επάρκειας. Αυτό είναι το μέτρο της εποχής μας, τα δεκαπενθήμερα!

Απέναντι σε αυτή την πραγματικότητα, η απάντηση δεν μπορεί να είναι ούτε αποσπασματική ούτε μόνο τεχνική. Χρειάζεται στρατηγική που να συνδιάζει την ασφάλεια εφοδιασμού με τη βιωσιμότητα, και την τεχνολογία με τη διακυβέρνηση. Χρειάζεται, με άλλα λόγια, να μετατρέψουμε το νερό σε κληρονομιά, σε κάτι που δεν απλώς προστατεύουμε, αλλά αφήνουμε καλύτερο στις επόμενες γενιές.

Στην Ελλάδα, το σχέδιο που παρουσιάστηκε δημόσια για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας μιλά για επενδύσεις ύψους 2,5 δισεκατομμυρίων ευρώ, οργανωμένες σε επτά άξονες, με στόχο να θωρακιστεί η ύδρευση για πάνω από το μισό πληθυσμό της χώρας. Στην καρδιά του, για την Αττική, βρίσκεται ένα έργο με ισχυρό συμβολισμό και ξεκάθαρο χρονικό ορίζοντα: ο «Εύρυτος», δηλαδή η μερική εκτροπή του Κρικελιώτη και του Καρπενησιώτη ποταμού προς τον Εύηνο, με εκτίμηση ολοκλήρωσης το πρώτο εξάμηνο του 2029 και στόχο να εξασφαλίσει υδροδοτική ασφάλεια περίπου 30 ετών.

Όμως η στρατηγική δεν στέκεται μόνο στα μεγάλα έργα. Περιλαμβάνει άμεσες παρεμβάσεις, όπως αξιοποίηση και ενεργοποίηση γεωτρήσεων σε κρίσιμες περιοχές, με συνολική συνεισφορά που εκτιμάται σε περίπου 150 εκατομμύρια κυβικά μέτρα τον χρόνο δηλαδή σε περίπου στο 1/3 των ετήσιων αναγκών της Αττικής. Δεν είναι «λύση από μόνη της», είναι όμως τεράστιο μαξιλάρι ανθεκτικότητας σε ένα σύστημα που πιέζεται.

Στο μεσοπρόθεσμο επίπεδο, ωριμάζουν επίσης λύσεις αφαλάτωσης, με ενδεικτικό μέγεθος 87,5 εκατομμύρια κυβικά μέτρα τον χρόνο ή αλλιώς στο 1/5 της ετήσιας κατανάλωσης της Αττικής. Με απλά λόγια, μιλάμε για μια πρόσθετη «πηγή» που θα μπορούσε να καλύψει τις ανάγκες εκατοντάδων χιλιάδων νοικοκυριών, υπό την προϋπόθεση ότι σχεδιάζεται με σωστό ενεργειακό αποτύπωμα και ισχυρές δικλείδες προστασίας για το θαλάσσιο περιβάλλον.

Η βιωσιμότητα όμως κρίνεται και σε ένα άλλο, πιο «ταπεινό» πεδίο, στις απώλειες δικτύων. Όταν ένα δίκτυο χάνει μεγάλο μέρος του νερού του πριν φτάσει στη βρύση, τότε η κοινωνία πληρώνει δύο φορές, μία για την άντληση και επεξεργασία, και μία για το χαμένο προϊόν. Σε μερικές περιπτώσεις, οι απώλειες μπορεί να προσεγγίζουν το μισό του διοχετευόμενου νερού. Με απλή εικόνα, από δύο λίτρα που «μπαίνουν» στο σύστημα, το ένα δεν φτάνει ποτέ στον πολίτη. Εδώ η τεχνολογία είναι ώριμη: έξυπνοι μετρητές, αισθητήρες πίεσης, ζωνοποίηση δικτύου, αλγόριθμοι εντοπισμού διαρροών, προληπτική συντήρηση. Για κάθε κυβικό που «σώζεται» είναι κυβικό που δεν χρειάζεται να παραχθεί.

Η κληρονομιά του νερού δεν είναι μόνο αστική. Είναι κυρίως αγροτική. Η γεωργία καταναλώνει το μεγαλύτερο ποσοστό των υδατικών πόρων, άρα η αποδοτική άρδευση είναι εθνική ασφάλεια. Η μετάβαση σε ευφυή άρδευση, με αισθητήρες υγρασίας εδάφους, δορυφορική παρακολούθηση, συστήματα στάγδην, επιλογή ποικιλιών ανθεκτικών στην ξηρασία, δεν είναι «εκσυγχρονισμός», είναι επιβίωση παραγωγής και εισοδήματος. Το ίδιο ισχύει για την επαναχρησιμοποίηση νερού, ειδικά σε περιοχές που έχουν βιολογικούς καθαρισμούς. Κάθε κυβικό επεξεργασμένου νερού που επιστρέφει στην άρδευση είναι διπλό κέρδος, μειώνει πίεση στους ταμιευτήρες και περιορίζει απορρίψεις στο περιβάλλον.

Κομβικό κεφάλαιο είναι τα νησιά. Εκεί το νερό δεν είναι μόνο πόρος, είναι και γεωγραφικό ρίσκο. Περιορισμένοι υδροφόροι ορίζοντες, εποχική εκτόξευση ζήτησης, υψηλό κόστος μεταφοράς, ευαισθησία οικοσυστημάτων. Οι λύσεις πρέπει να είναι κατακερματισμένες και τοπικές. Αφαλάτωση με ανανεώσιμες πηγές ενέργειας όπου είναι εφικτό, συστήματα συλλογής βρόχινου νερού σε δημόσια κτίρια και ξενοδοχειακές μονάδες, μείωση διαρροών στα δημοτικά δίκτυα, τιμολόγηση που ενθαρρύνει εξοικονόμηση χωρίς να τιμωρεί τις βασικές ανάγκες. Η εμπειρία δείχνει ότι όταν συνδυάζεις υποδομή με κανόνες και ενημέρωση, το αποτέλεσμα είναι πολλαπλασιαστικό.

Εδώ αξίζει να κοιτάξουμε και εκτός συνόρων, όχι για να αντιγράψουμε, αλλά για να μάθουμε. Η Σιγκαπούρη, με το μοντέλο των «τεσσάρων βρυσών» (συλλογή, ανακύκλωση, αφαλάτωση, εισαγωγές), καλύπτει έως και περίπου 40% των αναγκών της από ανακτημένο νερό και στοχεύει σε ακόμα υψηλότερα ποσοστά τις επόμενες δεκαετίες. Το Ισραήλ έχει φτάσει να ανακυκλώνει σχεδόν το 90% των αστικών λυμάτων του, με πολύ μεγάλο μέρος να κατευθύνεται στην αγροτική άρδευση, και έχει στηρίξει μεγάλο κομμάτι της πόσιμης ύδρευσης σε αφαλάτωση. Στην Αυστραλία, το Περθ εφαρμόζει εμπλουτισμό υπόγειων υδροφόρων με υψηλής καθαρότητας ανακτημένο νερό, με δυναμικό δεκάδων εκατομμυρίων λίτρων την ημέρα, ενισχύοντας την ανθεκτικότητα σε παρατεταμένες ξηρασίες.

Η ασφάλεια του νερού χτίζεται με χαρτογράφηση κινδύνου, δεδομένα σε πραγματικό χρόνο, πολλαπλές πηγές, εξοικονόμηση, επαναχρησιμοποίηση και δίκαιη τιμολόγηση που αντανακλά την πραγματική αξία του πόρου χωρίς να αποκλείει κανέναν από τις βασικές ανάγκες. Το νερό είναι πράγματι προστασία και κληρονομιά. Προστασία, γιατί απαιτεί φροντίδα των πηγών, των υπόγειων υδροφόρων, των λεκανών απορροής και των νησιωτικών οικοσυστημάτων. Κληρονομιά, γιατί κάθε κυβικό που εξοικονομούμε, κάθε διαρροή που σταματά, κάθε έργο που σχεδιάζεται με επιστημονικά κριτήρια, είναι μια μικρή υπόσχεση προς τα παιδιά που θα ζήσουν σε θερμότερο κλίμα από το δικό μας.

“Νερό ως κληρονομιά: από τη διαχείριση κρίσης στη διαχείριση γενιάς”, Ζήσης Ιωαννίδης, PhD, MASc, Γραφείο ΥΠΕN – Ειδικός Σύμβουλος | Aφιέρωμα MOVING TO MASTERY © 5th Anniversary Edition of the ENERGIZING GREECE Magazine

#EnergizingGreece

#EnergizingGreeceMagazine

#BePartOfTomorrowsWorld

#FollowTheLeadersOfE

#GrowthEffectForGreece

#FollowThePioneers

#GreeceIsTheDestination

#RegionsOfGreece

#PrimeMinistersOfDelphi

#MovingToMastery #MotivatingPeople #InspiringAspirations

#WordExcellence

#ShowcasingSuccess