Εργασία και Τεχνολογία: Προς μια Νέα Θεσμική Ισορροπία |

Η εργασία στην ελληνική έννομη τάξη βρίσκεται σε μια περίοδο θεσμικής και τεχνολογικής αναδιάταξης χωρίς προηγούμενο. Η ψηφιακή ιδίως μετάβαση και η ταχεία ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης διαμορφώνουν ένα νέο παραγωγικό τοπίο, όπου τα εργασιακά δικαιώματα και η ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων οφείλουν να συνυπάρξουν αρμονικά σε ένα σταθερό και λειτουργικό πλαίσιο.

Σε πρώτη ανάγνωση, η εργασία στην Ελλάδα φαίνεται να μετασχηματίζεται ταυτόχρονα σε δύο αντίρροπες κατευθύνσεις: αφενός το πολυσυζητημένο άρθρο 7 του πρόσφατου εργασιακού Νόμου 5239/2025 (ΦΕΚ Α’ 178/17.10.2025) τροποποιεί τα χρονικά όρια εργασίας, επιτρέποντας μία επιπλέον ώρα υπερωριακής απασχόλησης ημερησίως – δηλαδή τέσσερις ώρες υπερωρίας αντί για τρεις – μέχρι τη συμπλήρωση 150 ωρών ετησίως. Αφετέρου, η τεχνητή νοημοσύνη, η αυτοματοποίηση και τα συστήματα παραγωγικής μάθησης υπόσχονται δραστική μείωση της ανθρώπινης συμμετοχής στην εργασία. Η αντίφαση φαίνεται εμφανής και γι’ αυτό ιδιαιτέρως ενδιαφέρουσα.

Στην πραγματικότητα, ωστόσο, δεν πρόκειται για αντιφατική πολιτική, αλλά για μια μεταβατική περίοδο θεσμικής προσαρμογής, αφού το δίκαιο και η τεχνολογία κινούνται με διαφορετικές ταχύτητες. Η νομοθεσία επιχειρεί να διασφαλίσει επαρκή απασχόληση εκεί όπου η ανθρώπινη παρουσία παραμένει αναγκαία, ενώ η τεχνολογία επιταχύνει την πορεία προς λιγότερη, αλλά ποιοτικά αναβαθμισμένη εργασία.

Ο Ν. 5239/2025, υπό τον τίτλο «Δίκαιη Εργασία για Όλους», αποτυπώνει αυτή την μετάβαση. Πιο συγκεκριμένα, ο νομοθέτης – όπως ρητώς αναφέρεται στο άρθρο 1 – επιδιώκει την προσαρμογή της αγοράς εργασίας στις σύγχρονες ανάγκες μέσω της ενίσχυσης της διαφάνειας και της αξιοποίησης ψηφιακών εργαλείων. Σε αυτό το πλαίσιο αναβαθμίζεται η Ψηφιακή Κάρτα Εργασίας και το Πληροφοριακό Σύστημα «ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ» (άρθρα 578–580 ΠΔ 62/2025), ενώ θεσπίζεται η ηλεκτρονική εφαρμογή «MyErgani» για τις επιχειρήσεις (άρθρο 577Α ΠΔ 62/2025). Στο δε άρθρο 5 του νόμου απλοποιείται η διαδικασία ενημέρωσης των εργαζομένων για τους ουσιώδεις όρους εργασίας, επιτρέποντας την ηλεκτρονική ενημέρωση μέσω της εφαρμογής «MyErgani».

Το κρίσιμο συνεπώς ερώτημα δεν είναι ποια κατεύθυνση θα υπερισχύσει, αλλά πώς το εργατικό δίκαιο θα χαράξει μια γραμμή συνοχής ανάμεσα στην ανθρώπινη εργασία και στην τεχνολογική εξέλιξη. Η ενσωμάτωση της Τεχνητής Νοημοσύνης και της αυτοματοποίησης δεν καταργεί την ανάγκη προστασίας της εργασίας, αντιθέτως, την καθιστά εντονότερη. Η τεχνολογία μεταβάλλει τον τρόπο παραγωγής, αλλά το δίκαιο είναι εκείνο που θέτει τους όρους ώστε αυτή η μεταβολή να παράγει ασφάλεια, αποτελεσματικότητα και δικαιοσύνη.

Σε αυτό το σταυροδρόμι, άξιο ιδιαίτερης μνείας είναι ότι η ελληνική έννομη τάξη διαθέτει ήδη θεσμικά εργαλεία. Η Ψηφιακή Κάρτα Εργασίας, το ρητά κατοχυρωμένο δικαίωμα του εργαζομένου να αρνηθεί χωρίς καμία επίπτωση την πρόσθετη υπερωριακή απασχόληση του Ν. 5239/2025, καθώς και το δικαίωμα αποσύνδεσης στην τηλεργασία (Ν. 4808/2021, άρθρα 10 και 66), συνιστούν χαρακτηριστικά παραδείγματα προς αυτή την ορθή κατεύθυνση. Εκεί όπου η εργασία γίνεται μεν πιο ευέλικτη, αλλά και πιο τεκμηριωμένη∙ πιο απαιτητική, αλλά και πιο υπεύθυνη.

Η τεχνολογία είναι σημαντικό να μην αντικαθιστά τον άνθρωπο – αλλά να τον εξοπλίζει. Δεν μειώνει την αξία της εργασίας – τη μετασχηματίζει, ενισχύοντας δεξιότητες κρίσης, λήψης αποφάσεων και δημιουργικής επίλυσης προβλημάτων. Υπό την προϋπόθεση, ασφαλώς, ότι τίθενται σαφείς κανόνες δικαίου, οι οποίοι ορίζουν τις δυνατότητες αυτών των νέων εργαλείων και προσαρμόζουν τα εργασιακά δικαιώματα στις σύγχρονες προκλήσεις.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της νέας ισορροπίας αποτελεί η δυνατότητα εφαρμογής ημερήσιου ωραρίου με ευέλικτη προσέλευση έως εκατόν είκοσι (120) λεπτών. Η ευελιξία αυτή ενεργοποιείται αποκλειστικά από τον εργαζόμενο και, εφόσον γίνει χρήση της, μεταθέτει αντίστοιχα ισόχρονα και την ώρα λήξης του ωραρίου. Πρόκειται για μηχανισμό που συνδυάζει ανάγκη προσαρμογής και ακριβή καταγραφή: η επιχείρηση αποκτά λειτουργική ευελιξία, ενώ ο εργαζόμενος διασφαλίζει απολύτως τη διαφάνεια και την τήρηση του πραγματικού χρόνου εργασίας μέσω της Ψηφιακής Κάρτας.

Με άλλα λόγια, η τεχνολογία μπορεί να λειτουργήσει ως δικλείδα ασφαλείας όταν εφαρμόζεται με σαφήνεια, διαφάνεια και υποχρεωτική τήρηση των κανόνων.

Σε αυτό το πλαίσιο, το “Moving to Mastery” στο πεδίο της εργασίας παύει να είναι αφηρημένη έννοια προόδου. Γίνεται ουσιαστικά η ικανότητα της Πολιτείας και των κοινωνικών εταίρων να μετατρέπουν τις φαινομενικές αντιφάσεις της εποχής σε συνθήκες βιώσιμης ανάπτυξης και ευημερίας: να εργαζόμαστε περισσότερο μόνο όταν η ανθρώπινη προσπάθεια παράγει πραγματική αξία και να αξιοποιούμε την τεχνολογία μόνο όταν αυτή υπηρετεί τον άνθρωπο.

Αυτή η διττή προσέγγιση – καινοτομία με κανόνες, ευελιξία με προστασία, τεχνολογία με ευθύνη – συνιστά το πλαίσιο μέσα στο οποίο η ελληνική αγορά εργασίας μπορεί και πρέπει να εξελιχθεί σε ένα περιβάλλον θεσμικής ωριμότητας, δίκαιης παραγωγικότητας και κοινωνικής ισορροπίας.

Εκεί όπου εργασία και τεχνολογία δεν λειτουργούν ανταγωνιστικά, αλλά αλληλοσυμπληρωματικά, συγκροτώντας το νέο μοντέλο εργασιακών σχέσεων.

“Εργασία και Τεχνολογία: Προς μια Νέα Θεσμική Ισορροπία”, Ευτύχιος – Δημήτριος Γ. Καλαμίδας, Δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω, Νομικός στον τομέα του Εργατικού και Κοινωνικοασφαλιστικού Δικαίου και Νομικός Σύμβουλος Επιχειρήσεων | Aφιέρωμα MOVING TO MASTERY © 5th Anniversary Edition of the ENERGIZING GREECE Magazine

AUTHOR BIO

Ο Ευτύχιος – Δημήτριος Γ. Καλαμίδας είναι ένας από τους πλέον διακεκριμένους Έλληνες νομικούς στον τομέα του Εργατικού και Κοινωνικοασφαλιστικού Δικαίου και Νομικός Σύμβουλος επιχειρήσεων. Δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω με το προσωπικό του δικηγορικό γραφείο στην οδό Βαλαωρίτου αρ. 4 στο κέντρο της Αθήνας, έχει καθιερωθεί ως νομικός σύμβουλος εμπιστοσύνης για επιχειρηματικούς ομίλους και εταιρίες κάθε μεγέθους, θεσμικούς φορείς και οργανισμούς.

Με εξειδίκευση στο Εργατικό Δίκαιο, το Κοινωνικοασφαλιστικό Δίκαιο και εν γένει το Δίκαιο των Εργασιακών Σχέσεων, έχει συμβάλει έμπρακτα στην ερμηνεία και εφαρμογή κρίσιμων ρυθμίσεων της εργατικής νομοθεσίας και στη διαμόρφωση σύγχρονων πολιτικών ανθρώπινου δυναμικού, σύμφωνα με τις ανάγκες της αγοράς και τις βέλτιστες διεθνείς πρακτικές εταιρικής διακυβέρνησης.

Έχει υπηρετήσει ως Ειδικός Επιστήμονας στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου του Bordeaux (Γαλλία), με αντικείμενο το ευρωπαϊκό και συγκριτικό εργατικό δίκαιο και επιστημονικές δημοσιεύσεις σε έγκριτα ελληνικά και διεθνή νομικά περιοδικά.

Διαθέτει εκτεταμένη και επιτυχημένη δικαστηριακή παρουσία σε όλες τις βαθμίδες, συμπεριλαμβανομένου του Αρείου Πάγου, είναι μέλος του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών (ΑΜ ΔΣΑ 22191) και συμμετέχει ενεργά στον δημόσιο διάλογο με παρεμβάσεις και αναλύσεις.

#EnergizingGreece

#EnergizingGreeceMagazine

#BePartOfTomorrowsWorld

#FollowTheLeadersOfE

#GrowthEffectForGreece

#FollowThePioneers

#GreeceIsTheDestination

#RegionsOfGreece

#PrimeMinistersOfDelphi

#MovingToMastery #MotivatingPeople #InspiringAspirations

#WordExcellence

#ShowcasingSuccess